Stel je voor: je begint met een klein kippenhok in de tuin, en voor je het weet zitten er twintig kippen rond te scharrelen. Heerlijk, totdat je hoort over vogelgriep, Newcastle-disease of Marek.
▶Inhoudsopgave
Plots staat vaccineren op de agenda. Maar wat moet je écht doen, en wat is eigenlijk slim om over na te denken? We duiken erin.
Waarom vaccineren eigenlijk?
Kippen krijgen ziektes. Simpel gezegd. Sommige ziektes zijn zo gevaarlijk dat je het hele kippenhok er mee kunt verliezen.
Vaccineren zorgt ervoor dat je kippen antistoffen opbouwen tegen specifieke virussen. Ze worden niet helemaal immuun, maar ze worden een stuk beter bestand. Dat betekent: minder sterfte, minder lijden, en uiteindelijk ook meer rust voor jou als kippenhouder.
Vogelgriep: de grootste boosdoener
Vogelgriep, ofwel aviaire influenza, is de ziekte waar iedereen bang voor is.
Is vaccineren tegen vogelgriep verplicht?
Het virus verspreidt zich snel en kan dodelijk zijn voor kippen. Bovens is het in sommige gevallen overdraagbaar naar mensen, al is dat zeldzaam. In Nederland is vogelgriep altijd een meldingsplichtige ziekte.
Dat betekent dat je als kippenhouder direct moet melden als je vermoedt dat je kippen besmet zijn. Op dit moment is vaccineren tegen vogelgriep niet verplicht in Nederland.
Sterker nog: er is in de reguliere praktijk geen vaccin tegen vogelgriep beschikbaar voor kippenhouders.
De overheid hanteert momenteel een beleid van uitroeiing bij uitbraken. Dat klinkt hard, maar het doel is om het virus te stoppen voordat het verspreidt. Wel is er sinds kort een pilot met vaccinatie tegen vogelgriep gestart. Deze pilot richt zich op pluimveebedrijven en onderzoekt of vaccineren een aanvullende maatregel kan zijn naast het bestaande beleid.
Wat kun je zelf doen tegen vogelgriep?
De pilot is nog in volle gang, dus voor particuliere kippenhouders geldt: vaccineren tegen vogelgriep is (nog) geen optie. Ook zonder vaccin kun je veel doen.
Denk aan goede bioveiligheid: voorkom contact met wilde vogels, reinig schoeisel bij het kippenhok, en let op uitval of ziekteverschijnselen. Als je kippen plots stoppen met eten, minder eieren leggen of slaperig worden, is het tijd om de dierenarts te bellen.
Marek: de ziekte die altijd rondwaart
Marek is een herpesvirus dat bijna overal voorkomt. Het virus verspreidt zich via veertjes en stof, en eenmaal aanwezig in je kippenhok is het bijna onmogelijk weg te krijgen. Marek kan leiden tot tumoren, verlamming en de dood.
Het klinkt eng, en dat is het ook — maar het goede nieuws is dat er een goed vaccin bestaat.
Is Marek-vaccinatie verplicht?
Nee, Marek-vaccinatie is niet wettelijk verplicht voor particuliere kippenhouders. Maar over Marek bij kippen lezen is voor bijna elke hobbyhouder een verstandige keuze.
De meeste kuikens worden al gevaccineerd bij de opfok of bij aankoop. Als je kuikens koopt bij een erkende leverancier, is de kans groot dat ze al zijn gevaccineerd. Vraag hier altijd naar, want Marek is een van die ziektes waar je beter één keer te veel over kunt praten dan één keer te weinig.
Newcastle-disease (NCD): altijd in de belangstelling
Newcastle-disease bij kippen herkennen is essentieel, aangezien het een besmettelijke virusziekte is die bij vogels voorkomt. Bij kippen kan het leiden tot uitval van de luchtwegen, zenuwverschijnselen en een sterke daling in de eierproductie.
Is vaccineren tegen Newcastle-disease verplicht?
In ernstige gevallen kan het hele kippenhok er aan koppen. Voor commerciële pluimveebedrijven gelden strikte EU-regels rondom Newcastle-disease. Vaccineren tegen NCD is in de EU toegestaan en wordt op veel bedrijven routinematig gedaan.
Voor particuliere kippenhouders is vaccinatie tegen Newcastle-disease niet verplicht, maar het wordt wel aangeraden, vooral als je in een gebied woont waar eerder uitbraken zijn geweest.
Het vaccin is verkrijgbaar via de dierenarts. Er bestaan zowel levende als geïactiveerde vaccins. De meeste kippenhouders kiezen voor een levend vaccin via het drinkwater, omdat dat het makkelijkste te verwerken is.
Andere vaccins die je overwegen kunt
Naast Marek en Newcastle-disease zijn er nog meer vaccins die relevant kunnen zijn:
Bronchitis infectiosa (IB)
Dit virus tast de luchtwegen aan en kan de eierproductie flink verlagen. Eieren kunnen oneffen worden of een dunne schaal krijgen. Vaccinatie wordt vooral aanbevolen voor leghennen in gebieden waar het virus veel voorkomt. Gumboro tast het immuunsysteem van jonge kippen aan.
Gumboro (infectieuze bursitis)
Het is vooral een probleem op intensieve bedrijven, maar ook scharrelkippen kunnen het oplopen. Vaccinatie gebeurt meestal via het drinkwater.
Pokken (avian pox)
Vogelpokken worden overgebracht door muggen. Het ziektebeeld kenmerkt door pokachtige laesies op de kam en snavel.
In gebieden met veel muggen kan vaccinatie zinvol zijn, vooral bij kippen die het hele jaar buiten lopen.
Praktische tips voor kippenhouders
Vaccineren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Hier zijn een paar dingen waar je op kunt letten:
Koek kuikens gepland. Als je kuikens koopt, vraag altijd naar het vaccinatieschema. De meeste serieuze leveranciers borgers of opfokbedrijven vaccineren al bij Marek, en soms ook bij Newcastle-disease en bronchitis. Werk samen met je dierenarts. Een dierenarts die ervaring heeft met pluimvee kan je adviseren over welke vaccins nodig zijn voor jouw situatie. Niet elke kippenhouder heeft dezelfde risico's. Houd rekening met de kosten. Vaccins zijn niet duur per stuk, maar het toedienen kost tijd en soms een dierenartsbezoek.
Weeg de kosten af tegen het risico van een uitbraak. Let op de opslag. De meeste vaccins moeten gekoeld worden bewaard. Als je een vaccin koopt en het de hele dag in je auto laten staan in de zomer, dan is het waarschijnlijk niet meer werkzaam.
Conclusie: vaccineren is slim, zelfs als het niet moet
Het korte antwoord: voor de meeste ziektes is vaccineren niet verplicht, maar het is wel beslist slim. Marek-vaccinatie is vrijwel standaard en zou dat ook moeten zijn.
Newcastle-disease vaccinatie is vooral belangrijk in risicogebieden. En vogelgriep? Daar hebben we momenteel geen vaccin voor als particuliere kippenhouder.
Maar goede bioveiligheid thuis toepassen helpt al een heel eind. De basis is simpel: weet welke ziektes er lopen, bespreek je situatie met een dierenarts, en neem vaccinatie serieus. Je kippen kunnen het niet zelf beslissen, dus die verantwoordelijkheid ligt bij jou. En eerlijk gezegd, een gezond kippenhok is een stuk gezelliger dan een ziek één.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de belangrijkste vaccinaties die kippen nodig hebben?
Kippen krijgen vaak vaccinaties tegen ziekten zoals de paramyxovirus, pokken en infectieuze bronchitis.
Welke vaccinaties zijn verplicht voor pluimvee?
Deze vaccinaties helpen om de kippen te beschermen tegen ernstige ziekten en het verliezen van het hele kippenhok. Het is belangrijk om te onthouden dat niet alle vaccinaties verplicht zijn. Voor professionele pluimveehouders is vaccinatie tegen de pseudovogelpest (Newcastle-disease) en Q-koorts wettelijk verplicht.
Is het mogelijk om mijn kippen zelf inenten?
Deze ziektes kunnen leiden tot grote verliezen en daarom is bescherming essentieel. De overheid stimuleert vaccinatie om de verspreiding van deze ziektes te voorkomen.
Welke vaccinaties worden er in Nederland gegeven aan kippen?
Op dit moment is het nog niet mogelijk om je kippen zelf in teenten tegen vogelgriep.
Wat kan ik zelf doen om mijn kippen te beschermen tegen vogelgriep?
Er is geen regulier vaccin beschikbaar voor particuliere kippenhouders. Echter, er wordt momenteel een pilot gestart om te kijken of vaccinatie tegen vogelgriep een aanvullende beschermingsmaatregel kan zijn. Kippen krijgen vaak vaccinaties tegen ziekten zoals Marekse verlamming, Salmonella Enteritidis, coccidiose, infectieuze bursitis, infectieuze bronchitis, Ziekte van Newcastle, infectieuze larynchotracheïtis en aviaire rhinotracheitis. Deze vaccinaties zijn bedoeld om de kippen te beschermen tegen verschillende virale en bacteriële infecties.
Hoewel er geen vaccin is, kun je als kippenhouder goede bioveiligheidsprocedures hanteren, zoals contact met wilde vogels vermijden, schoeisel schoonmaken bij het kippenhok en alert blijven op tekenen van ziekte. Als je kippen tekenen van ziekte vertonen, neem dan direct contact op met de dierenarts.