Schurftmijt aan de poten van kippen: herkennen en behandelen

Je kip krabt zich de poten kaal, de tenen zien er wit en korrelig uit, en plotseling loopt ze alsof ze over gloeiende kolen stapt. Kans is groot dat je te maken hebt met schurftmijt — beter bekend als kalkpoten. Geen paniek.

Het is vervelend, maar goed te behandelen als je weet waar je naar moet kijken.

En dat gaan we nu precies uitleggen.

Wat is schurftmijt bij kippen eigenlijk?

Schurftmijt wordt veroorzaakt door een piepkleine parasiet: Cnemidocoptes mutans. Deze mijt is zo klein — tussen de 0,1 en 1 millimeter — dat je hem met het bloote oog niet ziet.

Maar wat je wél ziet, zijn de gevolgen. De mijt boort zich onder de schubben van de kippenpoten en voedt zich met huidschilfers.

Daardoor raken de poten geïrriteerd, verdikt en bedekt met een witte, kalkachtige laag. Vandaar de naam "kalkpoten". Het is niet levensbedrekkend, maar wel pijnlijk voor de kip. En als je het laat gebeuren, kan het flink escalleren.

Herken de symptomen: zo zie je het

In het begin is het lastig te herkennen. De poten lijken wat ruwer of grijzer dan normaal.

Misschien let je er zelfs niet op. Maar na verloop van tijd worden de schubben dikker, beginnen ze op te staan en te ontrafelen.

Er vormt zich een witte of grijze korrelige aanslag — bijna alsof de poten met kalk zijn besmeerd. In ernstige gevallen kunnen de tenen zelfs beginnen af te sterven. Een duidelijk signaal is het gedrag van je kip. Ze krabt en peest aan haar poten, staat onrustig, of loopt stijf en haperend.

Dat is geen gewoonte — dat is jeuk. En die jeuk wordt er niet minder van.

Hoe raakt je kip besmet?

Schurftmijten verspreiden zich via direct contact. Dus als één kip in je toom besmet is, is de kans groot dat de rest snel volgt.

Vooral 's nachts, als alle kippen dicht op elkaar zitten op de zitstok, is het feest voor de mijten. Ze kunnen makkelijk van de ene poot naar de andere overstappen. Maar ook de omgeving speelt een rol.

Mijten kunnen korte tijd overleven op hout, in strooisel of in kieren van het kippenhok.

Nieuwe kippen die je toevoegt aan de groep? Die kunnen de parasiet meebrengen zonder dat je het meteen ziet. Hetzelfde geldt voor wilde vogels die in de ren komen, of besmette transportkisten. Kortom: de besmettingsroutes zijn divers, net als bij Marekse ziekte waar elke hobbyhouder alert op moet zijn.

Welke kippen lopen het meeste risico?

Elke kip kan schurftmijt krijgen, maar sommige lopen meer risico dan andere.

Kippen met een verminderde weerstand zijn extra gevoelig. Ook een vochtige ren, slechte ventilatie of vuile bodembedekting maken het de mijten naar de zin. Kuikens worden vaak al op jonge leeftijd besmet, wat extra aandacht verdient. En kippen die in een omgeving met veel vocht leven, zoals een modderige ren, hebben het zwaarder.

Goed nieuws: mijten overleven niet lang zonder kip

In tegenstelling tot bijvoorbeeld bloedluizen — die zich overdag verstoppen in kieren en naden van het hok en 's nachts tevoorschijn komen om bloed te drinken — leven schurftmijten niet in het hok zelf. Ze leven uitsluitend onder de schubben van de poten.

Als een mijt per ongeluk van de kip afvalt, overleeft hij meestal slechts een paar dagen. Dan droogt hij uit of vindt hij geen voedsel meer. Dat maakt bestrijding een stuk eenvoudiger dan bij veel andere parasieten.

Voorkomen is beter dan genezen

Je kunt schurftmijt niet honderd procent voorkomen, maar je kunt de kans flink verkleinen.

Houd het kippenhok droog en zorg voor goede ventilatie. Schurftmijten houden van warmte en vocht — ontnem ze dat plekje.

Reinig het verblijf regelmatig en ontsmet het bij een uitbraak met een middel met lang werkend effect, zoals Oxides. En dit is cruciaal: houd nieuwe kippen minstens een tot twee weken in isolatie voordat je ze bij de groep zet. Zo voorkom je dat je per ongeluk een stiekem besmette kip bij je toom introduceert. Check ook altijd op luizen bij je kippen om problemen voor te zijn.

Behandeling: zo pak je schurftmijt aan

Schurftmijt moet behandeld worden — en liever vroeg dan laat. Hoe sneller je ingrijpt, hoe minder stress en ongemak voor je kip.

De behandeling bestaat uit twee stappen: reinigen en verstikken. En je moet het minstens drie weken volhouden, want dat is de volledige levenscyclus van de mijt. Stoppen na een week lijkt logisch, maar dan heb je de volgende generatie mijten alweer op pad.

Stap 1: Weken in een voetenbad

Begin met een lauw voetenbad van ongeveer tien minuten. Dit weekt vuil en losse huiddeeltjes zachtjes los.

Je kunt hiervoor een speciaal product gebruiken, zoals Federgold® Voetenbad voor kippen en kwartels. Dat bevat milde reinigende stoffen en verzacht de huis. Heb je dat niet in huis? Gebruik dan lauw water met een schepje soda of een klein beetje groene Biotex.

Stap 2: De mijten verstikken

Het hoeft geen luxe te zijn — het moet werken. Na het badje borstel je de poten voorzichtig schoon met een oude tandenborstel of nagelborstel.

Wees voorzichtig, de huid kan geïrriteerd zijn. Smeer daarna de poten in met een dikke laag Vaseline of Acederm-spray. Deze substantie vormt een barrière en verstikt de mijten.

Zorg dat alles goed bedekt is — ook tussen de tenen. Geen plekje onaangeraakt laten.

Als alternatief kun je een gespecialiseerde pootverzorgingsspray gebruiken. Deze bevat vaak ingrediënten die de schubben verzachten én de mijten verstikken. Volg gewoon de instructies op de verpakking.

Stap 3: Herhaal en ontsmet

Herhaal het hele proces — weken, smeren — gedurende drie weken. Regelmatig. Niet alleen als je denkt eraan.

En ondertussen: ontsmet het kippenhok grondig. Zo kun je rode vogelmijt bij kippen bestrijden en voorkom je dat ze opnieuw besmet raken door mijten die in de omgeving achterbleven.

Waar kun je terecht voor producten en advies?

Voor gespecialiseerde producten tegen schurftmijt kun je bijvoorbeeld kijken bij Mercator-groep. Zij verkopen onder andere kalkpotenreiniger en andere verzorgingsmiddelen voor kippen.

Ook Federgold heeft een goed assortiment voor dierenverzorging. Twijfel je over de gezondheid van je kip? Raadpleeg altijd een dierenarts. Professioneel advies is goud waard, vooral bij hardnekkige besmettingen of als je niet zeker weet of het wel schurftmijt is.